25
желтоқсан
2024
Жасөспірімдер арасындағы суицидтік мінез-құлықтың алдын алу / Профилактика суицидального поведения у подростков
Жасөспірімдер арасындағы суицидтік мінез-құлықтың алдын алу
Жасөспірімнің мінез-құлқындағы алаңдататын белгілер:
• Оқудағы күрт нашарлау, оқу мен бағаларға немқұрайлы қарау. • Ұзақ уақытқа созылатын күйзеліс, эмоционалды төмендік, ашушаңдық. • Мінез-құлықтың кенеттен өзгеруі (ұқыпсыз болу, жақын адамдарымен сөйлескісі келмеу, өзіне қымбат заттарды таратып беру, бұрын қызыққан істеріне қызығушылықтың жоғалуы, достарынан алшақтау). • Жақын ортада немесе маңызды ересектер мен қатарластар арасында суицидтің үлгісі болуы. • Өмірден кеткісі келетіні немесе өзіне зиян тигізгісі келетіні туралы тікелей немесе жанама түрде айту. (Көпшілік “егер адам суицид туралы айтса, ол оны жасамайды” деп қателеседі. Алайда бұл дұрыс емес! Егер жасөспірімнің мәселелеріне назар аудармаса, ол өз ниетін жүзеге асыруы мүмкін). • Өз өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін тәуекелшіл әрекеттер жасау.
Суицидтің алдын алуға болады!
Ең бастысы – алаңдататын белгілерді уақытында байқау.
Балаға қандай сөздерді айтуға болмайды?
• “Мен сенің жасыңда болғанда… сен жай ғана бос сөз сөйлеп тұрсың!” • “Сенен де қиын жағдайда жүргендер бар, соларды ойла!” • “Мұндай нәрсені айтпа. Басқа тақырыпқа сөйлесейік.” • “Мен сені түсінбеймін!” • “Ал енді не қалайсың? Тез айт!” • “Жетістікке жетпесең, тырыспадың деген сөз!” • “Басқа балалар қандай керемет, ал сен…!” • “Өзің кінәлі… шағымданба… ақымақсың!”
Балаға міндетті түрде не айту керек?
• “Мен бір нәрсенің дұрыс еместігін сезіп тұрмын. Кел, бұл туралы сөйлесейік.” • “Сенің көңіл-күйің төмендеп жүргенін байқап жүрмін. Кейде бәріміз осылай сезінеміз. Кел, қиындықтарды қалай шешуге болатынын бірге ойлайық.” • “Сен мен үшін өте маңыздысың. Біз үшін маңыздысың. Сенің көңіл-күйің мені алаңдатады. Бұл туралы сөйлесейік.” • “Маған сезімдеріңді айтып берші. Мен сені шынымен түсінгім келеді.”
Қауіпті жағдайлар:
• Қатарластарының қабылдамауы, буллинг (соның ішінде әлеуметтік желілерде). • Маңызды ересектермен ұрысу немесе өткір қақтығыстар. • Бақытсыз махаббат немесе романтикалық қарым-қатынастың үзілуі. • Объективті түрде қиын өмірлік жағдай (жақын адамынан айырылу, қоғам тарапынан қатты бас тарту, ауыр ауру). • Жасөспірімнің өзіне аса маңызды болып көрінген жетістіктің орындалмауы. • Әлеуметтік ортаның күрт өзгеруі (мысалы, жаңа мектепке немесе қалаға көшу). • Отбасындағы тұрақсыз жағдай (ата-ананың ажырасуы, ұрыс-керіс, зорлық-зомбылық жағдайлары).
Суицид қаупі отбасы мүшелері бір-біріне тәуелді болып, токсикалық қарым-қатынас орнаған отбасыларда жоғары болады.
Суицидтің негізгі төрт себебі:
1. Оқшаулану – өзін ешкім түсінбейтіндей, ешкімге керегі жоқтай сезіну. 2. Қолынан ештеңе келмейтіндей сезіну – өмірін басқара алмайтынын, барлығы басқа адамдарға байланысты екенін сезіну. 3. Үмітсіздік – болашақтан ешқандай жақсылық күтпеу. 4. Өзінің маңызсыздығын сезіну – өзін төмен бағалау, өзіне деген сенімсіздік, ұялу, ұят сезіну.
Есте сақтаңыз!
Ең тиімді алдын алу шарасы – уақытында берілген психологиялық және педагогикалық қолдау!
Суицидтің алдын алу әдістері:
✅ Баланы байыпты қабылдаңыз. Оны жай ғана “бала ғой” деп жеңіл қабылдамаңыз.
✅ Оны тыңдаңыз – “Мен сені естіп тұрмын”. Оның ойын, сезімін толық жеткізуіне мүмкіндік беріңіз. Уақытыңызды бөліңіз, сұрақтар қойып, мұқият тыңдаңыз.
✅ Денсаулығы мен қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді назарсыз қалдырмаңыз.
✅ Онымен бірге қиын жағдайларды талдаңыз.
✅ Оны тек жетістіктерін ғана емес, уайымдары мен қорқыныштарын да бөлісуге үйретіңіз.
✅ Физиология, қарым-қатынас және басқа да өмірлік маңызды тақырыптарда сұрақтарына кешіктірмей жауап беріңіз.
✅ Егер бала әлсіздігін көрсетсе, оны мазақтамаңыз, керісінше қолдау көрсетіңіз.
✅ Жанама немесе әзіл түрінде айтылған суицидтік ойларға бей-жай қарамаңыз. Мұндай ойларды міндетті түрде байыпты қабылдап, назар аударыңыз.
✅ Баланың мәселелерінің уақытша екенін түсіндіріңіз. Оның сезімдері маңызды екенін мойындаңыз және қолдау көрсету жолдарын бірге қарастырыңыз.
✅ Қажет болған жағдайда арнайы көмек көрсететін ұйымдардың көмегі туралы сөйлесіңіз.
Балаға әрқашан қолдау көрсету маңызды! Оның сезімдерін жоққа шығармай, әрдайым жанынан табылу – оның өмірін сақтап қалудың ең үлкен қадамы.
Профилактика суицидального поведения у подростков
Что в поведении подростка должно насторожить
· Резкое снижение успеваемости, проявление безразличия к учебе и оценкам.
· Подавленное настроение, пониженный эмоциональный фон, раздражительность, которое сохраняется длительное время.
· Резкое изменение поведения (стал неряшливым, не хочет разговаривать с близкими ему людьми, начал раздаривать дорогие ему вещи, теряет интерес к тому, чем раньше любил заниматься, отдаляется от друзей).
· Наличие примера суицида в ближайшем окружении, а также среди значимых взрослых или сверстников.
· Ребенок прямо или косвенно говорит о желании умереть или убить себя или о нежелании продолжать жизнь. (Разговоры о нежелании жить – попытка привлечь внимание взрослого к себе и своим проблемам. Бытует миф, что если человек говорит об этом, то значит, этого не сделает. Однако это не так! Отчаявшийся подросток, на которого не обращают внимания, вполне может довести свое намерение до конца).
· Рискованное поведение, в котором высока вероятность причинения вреда своей жизни и здоровью.
Суицид – это то, чего практически всегда можно избежать.
Главное, что для этого необходимо вовремя заметить тревожные сигналы.
Не следует говорить ребенку:
· «Когда я был в твоем возрасте…да ты просто несешь чушь!»;
· «Подумай о тех, кому хуже, чем тебе»;
· «Не говори глупостей. Поговорим о другом»;
· «Где уж мне тебя понять!»
· «И что ты теперь хочешь? Выкладывай немедленно!»;
· «Не получается – значит, не старался!»;
· «Все дети, как дети, а ты …»;
· «Сам виноват…не жалуйся…..бестолочь».
Обязательно скажите ему:
· «Чувствую, что что-то происходит. Давай поговорим об этом»;
· «Чувствую, что ты подавлен. Иногда мы все так чувствуем себя. Давай обсудим, какие у нас проблемы, как их можно разрешить»;
· «Ты много значишь для меня, для нас. Меня беспокоит твое настроение. Поговорим об этом»;
· «Расскажи мне, что ты чувствуешь. Я действительно хочу тебя понять».
Опасные ситуации, на которые надо обратить особое внимание
· Отвержение сверстников, травля (в том числе в социальных сетях).
· Ссора или острый конфликт со значимыми взрослыми.
· Несчастная любовь или разрыв романтических отношений.
· Объективно тяжелая жизненная ситуация (потеря близкого человека, резкое общественное отвержение, тяжелое заболевание).
· Личная неудача подростка на фоне высокой значимости и ценности социального успеха.
· Резкое изменение социального окружения (например, в результате смены места жительства).
· Нестабильная семейная ситуация (развод родителей, конфликты, ситуации насилия).
Риск суицида выше в семьях, отношения в которых строятся на зависимости.
Четыре основные причины самоубийства:
· Изоляция (чувство, что тебя никто не понимает, тобой никто не интересуется);
· Беспомощность (ощущение, что ты не можешь контролировать жизнь, все зависит не от тебя);
· Безнадежность (когда будущее не предвещает ничего хорошего);
· Чувство собственной незначимости (уязвленное чувство собственного достоинства, низкая самооценка, переживание некомпетентности, стыд за себя).
Будьте внимательны и
ПОМНИТЕ!
Лучшая профилактика суицидального поведения – своевременно оказанная педагогическая и психологическая поддержка!
Приемы предупреждения суицидов
Воспринимайте ребенка всерьез. Относиться снисходительно нельзя.
Выслушивайте – «Я слышу тебя». Дайте ему возможность высказаться. Уделите ему ваше время. Задайте вопросы и внимательно слушайте.
Ни в коем случае не оставляйте нерешенными проблемы, касающиеся сохранения физического и психического здоровья ребенка;
Анализируйте вместе с сыном или дочерью каждую трудную ситуацию;
Воспитывайте в ребенке привычку рассказывать родителям не только о своих достижениях, но и о тревогах, сомнениях, страхах;
Не опаздывайте с ответами на его вопросы по различным проблемам физиологии, взаимоотношений и т.д.;
Не иронизируйте, если в какой-то ситуации ребенок оказался слабым физически и морально, помогите ему и поддержите его, укажите возможные пути решения возникшей проблемы;
Будьте внимательны к косвенным показателям при предполагаемом самоубийстве. Каждое шутливое упоминание или угрозу следует воспринимать всерьез.
Подчеркивайте временный характер проблем – признайте, что его чувства очень сильны, проблемы сложны – узнайте, чем вы можете помочь, поскольку вам он уже доверяет.
Обсудите с ним работу служб, которые могут оказать помощь в жизни.
Жасөспірімнің мінез-құлқындағы алаңдататын белгілер:
• Оқудағы күрт нашарлау, оқу мен бағаларға немқұрайлы қарау. • Ұзақ уақытқа созылатын күйзеліс, эмоционалды төмендік, ашушаңдық. • Мінез-құлықтың кенеттен өзгеруі (ұқыпсыз болу, жақын адамдарымен сөйлескісі келмеу, өзіне қымбат заттарды таратып беру, бұрын қызыққан істеріне қызығушылықтың жоғалуы, достарынан алшақтау). • Жақын ортада немесе маңызды ересектер мен қатарластар арасында суицидтің үлгісі болуы. • Өмірден кеткісі келетіні немесе өзіне зиян тигізгісі келетіні туралы тікелей немесе жанама түрде айту. (Көпшілік “егер адам суицид туралы айтса, ол оны жасамайды” деп қателеседі. Алайда бұл дұрыс емес! Егер жасөспірімнің мәселелеріне назар аудармаса, ол өз ниетін жүзеге асыруы мүмкін). • Өз өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін тәуекелшіл әрекеттер жасау.
Суицидтің алдын алуға болады!
Ең бастысы – алаңдататын белгілерді уақытында байқау.
Балаға қандай сөздерді айтуға болмайды?
• “Мен сенің жасыңда болғанда… сен жай ғана бос сөз сөйлеп тұрсың!” • “Сенен де қиын жағдайда жүргендер бар, соларды ойла!” • “Мұндай нәрсені айтпа. Басқа тақырыпқа сөйлесейік.” • “Мен сені түсінбеймін!” • “Ал енді не қалайсың? Тез айт!” • “Жетістікке жетпесең, тырыспадың деген сөз!” • “Басқа балалар қандай керемет, ал сен…!” • “Өзің кінәлі… шағымданба… ақымақсың!”
Балаға міндетті түрде не айту керек?
• “Мен бір нәрсенің дұрыс еместігін сезіп тұрмын. Кел, бұл туралы сөйлесейік.” • “Сенің көңіл-күйің төмендеп жүргенін байқап жүрмін. Кейде бәріміз осылай сезінеміз. Кел, қиындықтарды қалай шешуге болатынын бірге ойлайық.” • “Сен мен үшін өте маңыздысың. Біз үшін маңыздысың. Сенің көңіл-күйің мені алаңдатады. Бұл туралы сөйлесейік.” • “Маған сезімдеріңді айтып берші. Мен сені шынымен түсінгім келеді.”
Қауіпті жағдайлар:
• Қатарластарының қабылдамауы, буллинг (соның ішінде әлеуметтік желілерде). • Маңызды ересектермен ұрысу немесе өткір қақтығыстар. • Бақытсыз махаббат немесе романтикалық қарым-қатынастың үзілуі. • Объективті түрде қиын өмірлік жағдай (жақын адамынан айырылу, қоғам тарапынан қатты бас тарту, ауыр ауру). • Жасөспірімнің өзіне аса маңызды болып көрінген жетістіктің орындалмауы. • Әлеуметтік ортаның күрт өзгеруі (мысалы, жаңа мектепке немесе қалаға көшу). • Отбасындағы тұрақсыз жағдай (ата-ананың ажырасуы, ұрыс-керіс, зорлық-зомбылық жағдайлары).
Суицид қаупі отбасы мүшелері бір-біріне тәуелді болып, токсикалық қарым-қатынас орнаған отбасыларда жоғары болады.
Суицидтің негізгі төрт себебі:
1. Оқшаулану – өзін ешкім түсінбейтіндей, ешкімге керегі жоқтай сезіну. 2. Қолынан ештеңе келмейтіндей сезіну – өмірін басқара алмайтынын, барлығы басқа адамдарға байланысты екенін сезіну. 3. Үмітсіздік – болашақтан ешқандай жақсылық күтпеу. 4. Өзінің маңызсыздығын сезіну – өзін төмен бағалау, өзіне деген сенімсіздік, ұялу, ұят сезіну.
Есте сақтаңыз!
Ең тиімді алдын алу шарасы – уақытында берілген психологиялық және педагогикалық қолдау!
Суицидтің алдын алу әдістері:
✅ Баланы байыпты қабылдаңыз. Оны жай ғана “бала ғой” деп жеңіл қабылдамаңыз.
✅ Оны тыңдаңыз – “Мен сені естіп тұрмын”. Оның ойын, сезімін толық жеткізуіне мүмкіндік беріңіз. Уақытыңызды бөліңіз, сұрақтар қойып, мұқият тыңдаңыз.
✅ Денсаулығы мен қауіпсіздігіне қатысты мәселелерді назарсыз қалдырмаңыз.
✅ Онымен бірге қиын жағдайларды талдаңыз.
✅ Оны тек жетістіктерін ғана емес, уайымдары мен қорқыныштарын да бөлісуге үйретіңіз.
✅ Физиология, қарым-қатынас және басқа да өмірлік маңызды тақырыптарда сұрақтарына кешіктірмей жауап беріңіз.
✅ Егер бала әлсіздігін көрсетсе, оны мазақтамаңыз, керісінше қолдау көрсетіңіз.
✅ Жанама немесе әзіл түрінде айтылған суицидтік ойларға бей-жай қарамаңыз. Мұндай ойларды міндетті түрде байыпты қабылдап, назар аударыңыз.
✅ Баланың мәселелерінің уақытша екенін түсіндіріңіз. Оның сезімдері маңызды екенін мойындаңыз және қолдау көрсету жолдарын бірге қарастырыңыз.
✅ Қажет болған жағдайда арнайы көмек көрсететін ұйымдардың көмегі туралы сөйлесіңіз.
Балаға әрқашан қолдау көрсету маңызды! Оның сезімдерін жоққа шығармай, әрдайым жанынан табылу – оның өмірін сақтап қалудың ең үлкен қадамы.
Профилактика суицидального поведения у подростков
Что в поведении подростка должно насторожить
· Резкое снижение успеваемости, проявление безразличия к учебе и оценкам.
· Подавленное настроение, пониженный эмоциональный фон, раздражительность, которое сохраняется длительное время.
· Резкое изменение поведения (стал неряшливым, не хочет разговаривать с близкими ему людьми, начал раздаривать дорогие ему вещи, теряет интерес к тому, чем раньше любил заниматься, отдаляется от друзей).
· Наличие примера суицида в ближайшем окружении, а также среди значимых взрослых или сверстников.
· Ребенок прямо или косвенно говорит о желании умереть или убить себя или о нежелании продолжать жизнь. (Разговоры о нежелании жить – попытка привлечь внимание взрослого к себе и своим проблемам. Бытует миф, что если человек говорит об этом, то значит, этого не сделает. Однако это не так! Отчаявшийся подросток, на которого не обращают внимания, вполне может довести свое намерение до конца).
· Рискованное поведение, в котором высока вероятность причинения вреда своей жизни и здоровью.
Суицид – это то, чего практически всегда можно избежать.
Главное, что для этого необходимо вовремя заметить тревожные сигналы.
Не следует говорить ребенку:
· «Когда я был в твоем возрасте…да ты просто несешь чушь!»;
· «Подумай о тех, кому хуже, чем тебе»;
· «Не говори глупостей. Поговорим о другом»;
· «Где уж мне тебя понять!»
· «И что ты теперь хочешь? Выкладывай немедленно!»;
· «Не получается – значит, не старался!»;
· «Все дети, как дети, а ты …»;
· «Сам виноват…не жалуйся…..бестолочь».
Обязательно скажите ему:
· «Чувствую, что что-то происходит. Давай поговорим об этом»;
· «Чувствую, что ты подавлен. Иногда мы все так чувствуем себя. Давай обсудим, какие у нас проблемы, как их можно разрешить»;
· «Ты много значишь для меня, для нас. Меня беспокоит твое настроение. Поговорим об этом»;
· «Расскажи мне, что ты чувствуешь. Я действительно хочу тебя понять».
Опасные ситуации, на которые надо обратить особое внимание
· Отвержение сверстников, травля (в том числе в социальных сетях).
· Ссора или острый конфликт со значимыми взрослыми.
· Несчастная любовь или разрыв романтических отношений.
· Объективно тяжелая жизненная ситуация (потеря близкого человека, резкое общественное отвержение, тяжелое заболевание).
· Личная неудача подростка на фоне высокой значимости и ценности социального успеха.
· Резкое изменение социального окружения (например, в результате смены места жительства).
· Нестабильная семейная ситуация (развод родителей, конфликты, ситуации насилия).
Риск суицида выше в семьях, отношения в которых строятся на зависимости.
Четыре основные причины самоубийства:
· Изоляция (чувство, что тебя никто не понимает, тобой никто не интересуется);
· Беспомощность (ощущение, что ты не можешь контролировать жизнь, все зависит не от тебя);
· Безнадежность (когда будущее не предвещает ничего хорошего);
· Чувство собственной незначимости (уязвленное чувство собственного достоинства, низкая самооценка, переживание некомпетентности, стыд за себя).
Будьте внимательны и
ПОМНИТЕ!
Лучшая профилактика суицидального поведения – своевременно оказанная педагогическая и психологическая поддержка!
Приемы предупреждения суицидов
Воспринимайте ребенка всерьез. Относиться снисходительно нельзя.
Выслушивайте – «Я слышу тебя». Дайте ему возможность высказаться. Уделите ему ваше время. Задайте вопросы и внимательно слушайте.
Ни в коем случае не оставляйте нерешенными проблемы, касающиеся сохранения физического и психического здоровья ребенка;
Анализируйте вместе с сыном или дочерью каждую трудную ситуацию;
Воспитывайте в ребенке привычку рассказывать родителям не только о своих достижениях, но и о тревогах, сомнениях, страхах;
Не опаздывайте с ответами на его вопросы по различным проблемам физиологии, взаимоотношений и т.д.;
Не иронизируйте, если в какой-то ситуации ребенок оказался слабым физически и морально, помогите ему и поддержите его, укажите возможные пути решения возникшей проблемы;
Будьте внимательны к косвенным показателям при предполагаемом самоубийстве. Каждое шутливое упоминание или угрозу следует воспринимать всерьез.
Подчеркивайте временный характер проблем – признайте, что его чувства очень сильны, проблемы сложны – узнайте, чем вы можете помочь, поскольку вам он уже доверяет.
Обсудите с ним работу служб, которые могут оказать помощь в жизни.